CG Today: บทเรียนราคาแพงจากความล้มเหลวของการกำกับดูแลกิจการและการควบคุมภายใน

คำตอบหนึ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ คือ ความล้มเหลวของการบริหารจัดการภายในองค์กร แม้บริษัทสามารถชนะโครงการขนาดใหญ่จากภาครัฐรวมมูลค่าหลายหมื่นล้านบาท แต่ความสำเร็จเชิงธุรกิจไม่เคยเป็นหลักประกันของความอยู่รอด หากขาดการกำกับดูแลกิจการที่ดี และการควบคุมภายในที่เข้มแข็ง กรณีนี้จึงไม่ใช่ข้อผิดพลาดทางเทคนิคเล็กน้อย หากแต่เป็นความล้มเหลวเชิงโครงสร้างที่ส่งผลกระทบต่อทั้งองค์กรและสังคมในวงกว้าง

บริษัทที่ดำเนินโครงการระดับประเทศย่อมมีความซับซ้อนสูง ใช้เงินลงทุนมหาศาล และเกี่ยวข้องกับผู้มีส่วนได้เสียหลากหลาย ตั้งแต่พนักงาน ผู้รับเหมา นักลงทุน หน่วยงานภาครัฐหรือหน่วยงานกำกับดูแล ไปจนถึงประชาชนทั่วไป ในบริบทเช่นนี้ การกำกับดูแลกิจการ การบริหารจัดการความเสี่ยง และการควบคุมภายในไม่ใช่เป็นเพียงการทำตามกฎหมายเท่านั้น แต่ต้องเป็น “รากฐาน” ที่บริษัทต้องให้ความสำคัญอย่างมากต่อการดำเนินธุรกิจ อย่างไรก็ตาม กรณีนี้สะท้อนให้เห็นว่า แม้องค์กรจะมีคณะกรรมการบริษัทครบถ้วน มีรายงาน 56-1 One Report ตามที่หน่วยงานกำกับดูแลกำหนด หากกลไกเหล่านี้ดำรงอยู่เพียงในเชิงเอกสาร โดยไม่ได้ปฏิบัติจริง ความเสียหายร้ายแรงก็ยังเกิดขึ้นได้

หากไม่ต้องการให้เหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นซ้ำ บทเรียนสำคัญที่บริษัทควรปรับปรุงและบริษัทอื่นควรนำไปพิจารณาปฏิบัติด้วยเช่นกัน สามารถสรุปได้เป็นสามมิติหลัก ดังนี้

มิติแรก คือ “การกำกับดูแลกิจการ” คณะกรรมการบริษัทต้องทำหน้าที่เป็นกลไกถ่วงดุลอำนาจอย่างแท้จริง โดยเฉพาะในธุรกิจที่มีความเสี่ยงสูงต่อชีวิตและทรัพย์สิน คณะกรรมการบริษัทต้องตั้งคำถามเชิงรุกต่อผู้บริหารเกี่ยวกับความเสี่ยง ความปลอดภัย และความพร้อมของระบบการควบคุมภายในอยู่เสมอ พร้อมทั้งกำหนดนโยบาย สร้างวัฒนธรรมองค์กร และปฏิบัติตนเป็นตัวอย่างที่ให้ความสำคัญกับความรับผิดชอบในการทำงาน ที่ไม่ได้มุ่งเน้นเพียงให้งานเสร็จตามกำหนดเวลา

มิติที่สาม คือ “การควบคุมภายใน” กรณีนี้ตอกย้ำว่าการควบคุมภายในที่ดีต้องสัมพันธ์กับความเสี่ยง การมีนโยบาย ระเบียบ หรือคู่มือ ไม่ได้แปลว่าระบบควบคุมภายในทำงานจริง สิ่งที่ผู้บริหารและคณะกรรมการสื่อสารต่อสาธารณะ ต้องสะท้อนอยู่ในการปฏิบัติงานประจำวันด้วย การควบคุมภายในต้องเป็นเรื่องปกติ เหมือนการดูแลสุขภาพร่างกายที่ต้องทำอย่างสม่ำเสมอ ในกรณีของบริษัท การควบคุมภายในที่ดีอย่างน้อยต้องเริ่มจากการที่คณะกรรมการบริษัทต้องกำหนดจริยธรรม นโยบาย มาตรฐานการทำงาน และวัฒนธรรมองค์กรที่ชัดเจน การทำให้พนักงานเข้าใจความเสี่ยงของงานที่ทำ การมีกระบวนการทำงานประจำวันอย่างมีประสิทธิภาพและป้องกันความเสี่ยง การสื่อสารสิ่งที่คาดหวังให้ตรงกันทั้งองค์กร และการมีระบบตรวจสอบภายในที่สามารถชี้ให้เห็นจุดอ่อนของกระบวนการเพื่อทำการปรับปรุงก่อนจะสายเกินไป

บทเรียนจากกรณีนี้จึงชัดเจนว่า การกำกับดูแลกิจการ การบริหารความเสี่ยง และการควบคุมภายใน ต้องถูกเชื่อมโยงเข้าด้วยกันอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่แยกส่วนหรือทำเพื่อให้ครบตามข้อกำหนด คณะกรรมการต้องมองความเสี่ยงในระยะยาว ฝ่ายบริหารต้องจริงจังกับการควบคุมภายใน และพนักงานทุกคนต้องตระหนักถึงความรับผิดชอบของตนเองต่อชีวิตผู้อื่นและสังคม และในกรณีที่มีการแบ่งงานให้ outsource หรือผู้รับเหมาช่วง บริษัทก็ต้องกำกับดูแลให้ outsource หรือผู้รับเหมาช่วงปฏิบัติตามนโยบาย มีการจัดการความเสี่ยง และมีระบบควบคุมเช่นเดียวกับบริษัทด้วย เพราะหากเกิดเหตุการณ์ที่ไม่คาดฝันดังตัวอย่างข้างต้น บริษัทก็ไม่สามารถพ้นความรับผิดชอบไปได้

ท้ายที่สุด เหตุการณ์นี้เป็นเครื่องเตือนใจว่า ความล้มเหลวของการกำกับดูแลกิจการและการควบคุมภายใน ไม่ได้สร้างความเสียหายเพียงในงบการเงิน แต่สามารถพรากชีวิต ทำลายความเชื่อมั่น และทิ้งบาดแผลให้กับสังคมในแบบที่ไม่มีองค์กรใดควรมองข้าม