เมื่อ AI เก่งขึ้น Green Skill ยิ่งจำเป็นต่อโลกการทำงาน

ผู้เขียน: สุภัชญา เตชะชูเชิด
ผู้เชี่ยวชาญด้าน Nature-based Solutions มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงในพระบรมราชูปถัมภ์
ผู้ตรวจทาน: ดวงกมล อินทรพราหมณ์
ผู้อำนวยการ - บริหารเงินและการพัฒนาเพื่อความยั่งยืน บมจ. บัตรกรุงไทย 

*บทความนี้เป็นความร่วมมือระหว่าง SET ESG Experts Pool และ SET ESG Academy
ในการนำเสนอประเด็น ESG ที่ส่งผลต่อการดำเนินธุรกิจและการลงทุนของไทย

เมื่อ AI เก่งขึ้น Green Skill ยิ่งจำเป็นต่อโลกการทำงาน🖍

“ถ้าถามว่าอีก 5-10 ปีข้างหน้า คนรุ่นใหม่ควรมีทักษะอะไรเพิ่มเติมจากความสามารถในการใช้ AI” คำตอบหนึ่งที่อาจยังไม่ค่อยถูกพูดถึงมากนัก คือ Green Skills หรือทักษะที่ช่วยให้คนทำงานสามารถขับเคลื่อนธุรกิจและเศรษฐกิจสู่ความยั่งยืน

เหตุผลสำคัญคือ ความยั่งยืนไม่ใช่เรื่องเฉพาะของนักสิ่งแวดล้อมเพียงไม่กี่คนอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็น "ภาษากลาง" ของการทำงานในทุกอุตสาหกรรม ตั้งแต่การเงิน การลงทุน พลังงาน อสังหาริมทรัพย์ การผลิต อาหาร และเทคโนโลยี ไปจนถึงงานบัญชี กฎหมาย และการสื่อสาร  

รายงาน Global Climate Talent Stocktake 2024 จาก LinkedIn สะท้อนภาพนี้อย่างชัดเจน ว่าระหว่างปี 2023–2024 ความต้องการบุคลากรที่มีทักษะสีเขียวทั่วโลกเพิ่มขึ้น 11.6% ในขณะที่จำนวนแรงงานที่มีทักษะดังกล่าวเพิ่มขึ้นเพียง 5.6% เท่านั้น หากแนวโน้มนี้ยังดำเนินต่อไป โลกจำเป็นต้องเพิ่มจำนวนบุคลากรที่มีทักษะสีเขียวให้เป็นอย่างน้อย 2 เท่าภายในปี 2050 จึงจะเพียงพอกับความต้องการเพื่อรองรับการเปลี่ยนผ่านของเศรษฐกิจโลก นอกจากนี้ อัตราการจ้างงานของผู้ที่มี Green Skills หรือประสบการณ์ทำงานที่เกี่ยวข้องยังสูงกว่าอัตราการจ้างงานโดยรวมทั่วโลกถึง 54.6%

ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องเปลี่ยนอาชีพไปเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งแวดล้อม แต่สะท้อนว่าความรู้และทักษะด้านความยั่งยืนกำลังแทรกเข้าไปอยู่ในงานเดิมมากขึ้น ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงคุณค่าเพิ่ม แต่กำลังกลายเป็นทั้งความจำเป็นและข้อได้เปรียบในตลาดแรงงาน เช่น

• วิศวกร ไม่ได้แค่ออกแบบโครงสร้างหรือระบบ แต่ต้องคำนึงถึงประสิทธิภาพพลังงานและคาร์บอนตลอดวงจรชีวิต
• นักบัญชี ไม่ได้ทำแค่ตัวเลขกำไรขาดทุน แต่ต้องสอบทานและเชื่อมโยงข้อมูล ESG เข้ากับรายงานทางการเงินเพื่อให้เห็นความเสี่ยงรอบด้าน
• นักการตลาด ไม่ได้แค่วางแผนขายสินค้าหรือบริการ แต่ต้องทำเรื่องความยั่งยืนให้กลายเป็นจุดขายและคุณค่าใหม่ที่แบรนด์ส่งมอบให้ลูกค้า
• นักสื่อสาร ไม่ใช่แค่ประชาสัมพันธ์ แต่ต้องเปลี่ยนเรื่องความยั่งยืนที่ซับซ้อนให้กลายเป็นเรื่องที่เข้าใจง่ายและถูกต้อง และสร้างการมีส่วนร่วมได้จริง
  
  

เมื่อทักษะต้องขยับให้ทันโลกที่เปลี่ยนไป🖍

Green Skills ไม่ได้หมายถึงความรู้ด้านสิ่งแวดล้อมเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงความสามารถในการมองเห็นความเชื่อมโยงระหว่างเศรษฐกิจ ธุรกิจ ผู้คน และธรรมชาติเข้าด้วยกัน เพื่อออกแบบทางเลือกที่สร้างคุณค่าระยะยาว โดยภาครัฐของไทยเองก็กำลังขยับตัวรับแรงกระเพื่อมนี้เช่นกัน สะท้อนจากการกำหนดทักษะแห่งอนาคตในประกาศราชกิจจานุเบกษา (เมษายน 2569) โดยกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ซึ่งครอบคลุม 3 กลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมาย ได้แก่ Future Food, Environment and Sustainability และ Digital and Artificial Intelligence

เอกสารฉบับนี้ระบุอย่างชัดเจนว่า คนทำงานด้านสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืนควรมีทักษะอะไรบ้าง ตัวอย่างเช่น ผู้เชี่ยวชาญด้านความยั่งยืนควรสามารถวิเคราะห์ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและความหลากหลายทางชีวภาพ ประเมินผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ใช้ข้อมูลเชิงพื้นที่ (GIS) เชื่อมโยงเป้าหมาย SDGs กับกลยุทธ์ธุรกิจ รวมถึงออกแบบตัวชี้วัดและจัดทำรายงาน ESG ได้  

ประกาศดังกล่าวยังสะท้อนประเด็นสำคัญที่ว่างานด้านความยั่งยืนไม่ใช่เพียงทักษะทางเทคนิคเท่านั้น แต่ soft skills อื่นๆ ก็มีความสำคัญมากเช่นกัน ทั้ง System Thinking (การคิดเชิงระบบ), Critical Thinking (การคิดเชิงวิพากษ์), Data Visualization (การแสดงผลข้อมูลด้วยภาพ), การสื่อสาร และการทำงานร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย  

ประเทศไทยกำลังบอกว่า “คนเก่ง” ในอนาคต อาจไม่ใช่คนที่รู้เรื่องใดเรื่องหนึ่งดีที่สุดเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเป็นคนที่มีความรู้ในวิชาชีพของตนเอง และสามารถเชื่อมโยงความรู้ ข้อมูล และมุมมองจากหลายศาสตร์เข้าด้วยกันได้  

สิ่งที่ภาคธุรกิจกำลังมองหา🖍

เสียงจากผู้ทำงานในภาคธุรกิจสะท้อนภาพเดียวกัน เมื่อสอบถามผู้ที่ทำงานด้านความยั่งยืนในภาคธุรกิจ หลายคนกลับไม่ได้เริ่มต้นจากการพูดถึงความรู้เฉพาะทาง ผู้จัดการกิจการเพื่อสังคมในกลุ่มอุตสาหกรรมพลังงานมองว่า

 “งานด้านความยั่งยืนต้องอาศัยทักษะรอบด้าน เพราะทำงานร่วมกับผู้คนหลากหลาย จึงใช้ทั้งบู๊และบุ๋น ตั้งแต่การวิเคราะห์และทำความเข้าใจ การนำไปปฏิบัติจริง ไปจนถึงการบอกเล่าส่งต่อเรื่องราว การผสมผสานระหว่างบู๊และบู๋น ทำให้เราได้พัฒนาตัวเองอยู่ตลอดเวลา  เพราะต้องทำหลายบทบาทพร้อมกัน ไม่ว่าจะเป็นทาง ที่ช่วยกำหนดทิศทางและกำกับแนวปฏิบัติ  ผู้ประสานสิบทิศที่ร้อยเรียงทุกฝ่ายเข้ามาทำงานด้วยกัน ผู้ลงมือทำที่พร้อมลุยในทุกสถานการณ์ และนักเล่าเรื่องที่อธิบายเรื่องยากให้เข้าใจง่าย

งานด้านความยั่งยืนเป็นงานที่ท้าทายและมีความคาดหวังสูง  บางทีก็สร้างแรงกดดันและความเครียด อาจต้องมีอีกหนึ่งทักษะที่จำเป็น คือ การปล่อยวางและการรักษาใจให้เป็นสุข เพราะ real world impact แม้จะบริหารความเสี่ยงมาอย่างดีแต่อาจเกิดปัจจัยบางอย่างที่ควบคุมไม่ได้ ”

ในขณะที่ผู้อำนวยการขององค์กรระหว่างประเทศก็พูดไปในทิศทางเดียวกันว่า

 “ ในสายงานความยั่งยืน ทักษะที่จำเป็นส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ในหลักสูตรเรียน หรือมีแบบการพัฒนาทักษะที่ตายตัว เพราะสิ่งรอบตัวเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา สัญญาณที่ดีคือคนทำงานต้องรู้สึกสนุกและกระตือรือร้นไปกับการได้เรียนรู้เรื่องใหม่ ๆ อ่านข่าวหาข้อมูลให้เท่าทันกับสถานการณ์ของโลก และเรายังต้องการคนที่เห็นบทบาทสำคัญของคนอื่นอย่างมีความเข้าใจด้วย เข้าใจจนรู้จักวิธีการกระชับมิตร การสร้างความร่วมมือผ่านการสื่อสารและกระบวนการที่ดี จะทำให้งานขับเคลื่อนดำเนินไปได้ราบรื่นแบบที่ทุกฝ่ายมีความตั้งใจในเรื่องเดียวกัน ”

ในงานสาขาที่แตกต่างออกไป เช่น งานสื่อสารก็ต้องการคนทำงานที่เข้าใจเรื่องความยั่งยืนด้วยเช่นกัน โปรดิวเซอร์ กลุ่มอุตสาหกรรมการผลิตสื่อ ให้ความเห็นว่า

 “ ทักษะการสื่อสารและการเล่าเรื่อง (Storytelling) สำคัญมาก เพราะเรื่องความยั่งยืน มีข้อมูลเชิงลึก ข้อมูลตัวเลข หรือศัพท์เฉพาะมากมาย ถ้าเด็กรุ่นใหม่มีทักษะการย่อยข้อมูลจำนวนมากและซับซ้อน แล้วนำมาเล่าผ่านคอนเทนต์ที่เข้าถึงง่ายและน่าติดตามจะเป็นทักษะที่ทำให้คนนั้นโดดเด่นขึ้นมาได้ และที่สำคัญคือ คิดเชิงระบบ (System Thinking) ความยั่งยืนไม่ใช่แค่เรื่องปลูกป่าหรือลดขยะ แต่เป็นเรื่องของผลกระทบที่เชื่อมโยงกัน การทำอะไรอย่างนึงจะส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมยังไงบ้าง เช่น สกุชชี่ ของเล่นบีบ ๆ คลายเครียด แต่สร้างขยะที่กว่าจะย่อยสลายใช้เวลาเป็น 100 ปี ”

คำตอบเหล่านี้สอดคล้องกับสิ่งที่ตลาดแรงงานกำลังส่งสัญญาณ คือ ภาคธุรกิจไม่ได้ต้องการผู้ที่รู้เรื่องความยั่งยืนเพียงอย่างเดียว แต่ต้องการคนที่เรียนรู้ได้ เชื่อมโยงเป็น ทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ และสามารถเปลี่ยนความรู้ให้เกิดการลงมือทำจริง 

เมื่อ AI ช่วยให้ทำงานได้เร็วขึ้น Green Skills จะช่วยให้ตัดสินใจได้รอบด้าน🖍

AI สามารถช่วยค้นหา สรุปข้อมูล วิเคราะห์แนวโน้ม หรือสร้างแบบจำลองได้รวดเร็วขึ้นทุกวัน แต่การมีเครื่องมือที่เก่งขึ้นไม่ได้ทำให้ Green Skills หมดความสำคัญ ตรงกันข้าม ยิ่ง AI สร้างคำตอบได้รวดเร็ว คนทำงานยิ่งต้องรู้ว่าจะตั้งคำถามอะไร ตรวจสอบคำตอบอย่างไร และนำผลลัพธ์ไปใช้ภายใต้บริบทใด

เครื่องมือ AI ในปัจจุบันยังมีข้อจำกัดและช่องโหว่สำคัญ เช่น การแต่งข้อมูลที่ไม่มีจริง (Hallucination) หรือการให้คำตอบที่ดูสมเหตุสมผลแต่ขาดความละเอียดอ่อนทางจริยธรรม ดังนั้น การตัดสินใจที่เกี่ยวข้องกับความยั่งยืนจำนวนมาก AI จึงยังไม่สามารถทำแทนมนุษย์ได้ทั้งหมด เพราะคำตอบไม่ได้มาจากข้อมูลชุดเดียว แต่ต้องผ่านการชั่งน้ำหนักผลกระทบที่ซับซ้อน การรับฟังผู้มีส่วนได้เสียที่มีมุมมองแตกต่างกัน การสร้างความไว้วางใจ และการตัดสินใจภายใต้ข้อจำกัดของโลกจริง ตัวอย่างเช่น หากโครงการต้องการเปลี่ยนพื้นที่ป่าเป็นโรงงาน โดยมองเรื่องการสร้างรายได้และการจ้างงาน โครงการลักษณะนี้ควรตัดสินจากมูลค่าทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียวหรือไม่ หรือการลงทุนที่ช่วยลดคาร์บอนได้ แต่ส่งผลกระทบต่อชุมชน โครงการนั้นควรถูกมองว่ายั่งยืนจริงหรือไม่

คำถามเหล่านี้ไม่มีคำตอบสำเร็จรูป เพราะถึงแม้ AI อาจช่วยรวบรวมข้อมูลและจำลองทางเลือกได้ แต่ความรับผิดชอบในการชั่งน้ำหนักผลกระทบ พิจารณาความเป็นธรรม รับฟังผู้ได้รับผลกระทบ และตัดสินใจภายใต้ข้อจำกัดยังอยู่กับมนุษย์ การคิดเชิงระบบ การใช้วิจารณญาณ  ความเข้าใจบริบท และการทำงานร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจึงเป็น Green Skills สำคัญที่ช่วยให้มนุษย์ตัดสินใจ และใช้เทคโนโลยีได้อย่างรอบด้านและมีความรับผิดชอบ

AI Skills และ Green Skills ต้องทำงานร่วมกัน🖍

Green Skills ไม่ได้เป็นชุดทักษะที่แยกขาดจากวิชาชีพเดิม และไม่ได้แข่งขันกับทักษะด้าน AI แต่ช่วยให้คนทำงานนำความรู้และเทคโนโลยีไปใช้กับโจทย์ที่ซับซ้อนได้อย่างเหมาะสม

นักบัญชีอาจใช้ AI จัดการข้อมูลที่มีจำนวนมากขึ้น แต่ยังต้องเข้าใจว่าข้อมูลความยั่งยืนใดมีสาระสำคัญ วิศวกรอาจใช้ AI ออกแบบระบบที่มีประสิทธิภาพ แต่ต้องพิจารณาผลกระทบตลอดวงจรชีวิตของระบบ นักการตลาดอาจใช้ AI ช่วยผลิตเนื้อหา แต่ยังต้องตรวจสอบความถูกต้องและหลีกเลี่ยงการกล่าวอ้างเกินจริง ส่วนผู้บริหารอาจใช้ AI วิเคราะห์ทางเลือก แต่ยังต้องรับผิดชอบต่อผลของการตัดสินใจที่มีต่อธุรกิจ ผู้คน และสิ่งแวดล้อม

Green Skills จึงเป็นทักษะที่ช่วยให้คนทำงานเข้าใจงานของตัวเองได้กว้างและรอบด้านขึ้น มองเห็นความเชื่อมโยงระหว่างงาน ธุรกิจ ผู้คน และสิ่งแวดล้อม ตลอดจนรู้ว่าจะนำเทคโนโลยีอย่าง AI มาใช้ร่วมกับความรู้และประสบการณ์ของตนเองได้อย่างไร เพื่อสร้างผลลัพธ์ที่มีคุณค่าทั้งต่อองค์กรและสังคมในระยะ ดังนั้น ไม่ว่าคุณจะอยู่ในสายอาชีพใด ลองเริ่มต้นง่ายๆ ในการทำงานชิ้นต่อไป ด้วยการตั้งคำถามว่า “งานที่เรากำลังทำอยู่นี้ จะสร้างผลกระทบอะไรต่อสิ่งแวดล้อมและสังคมบ้าง และเราจะทำให้มันดีขึ้นได้อย่างไร ” เพียงแค่คุณเริ่มเปลี่ยนวิธีคิด Green Skills ก็ได้เริ่มงอกเงยและกลายเป็นจุดเด่นที่ทำให้คุณแตกต่างในตลาดแรงงานแล้ว

แหล่งข้อมูลอ้างอิง:

LinkedIn. (2024, September). Global climate talent stocktake: Doubling green talent by 2050 to meet global demand. https://economicgraph.linkedin.com/research/global-climate-talent-stocktake