11 ปี SET ESG Ratings เส้นทางการขับเคลื่อนบริษัทจดทะเบียนไทยสู่ความยั่งยืน

Highlights:

• “หุ้นยั่งยืน” ไม่ใช่แค่รายชื่อของบริษัท แต่เป็นเครื่องมือขับเคลื่อนการดำเนินงานด้านความยั่งยืนของบริษัทจดทะเบียน และเป็นหนึ่งในข้อมูลที่ถูกนำไปใช้ในการลงทุนอย่างกว้างขวาง
• บริษัทจดทะเบียนไทยให้ความสำคัญกับ ESG มากขึ้น สะท้อนจากจำนวนหุ้นยั่งยืนที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องทุกปี และคะแนน ESG เฉลี่ยที่สูงขึ้นในทุกมิติ

          หลายคนอาจทราบมาบ้างว่า เดือนธันวาคม ปี 2568 นี้ SET ESG Ratings ประกาศผลเป็นปีสุดท้าย ก่อนที่จะยกระดับการประเมินด้านความยั่งยืนไปสู่ FTSE Russell ESG Scores โดยบทความนี้จะขอสรุปเรื่องราวที่น่าสนใจตลอด 11 ปีที่ผ่านมาของ SET ESG Ratings ซึ่งเป็นเครื่องมือขับเคลื่อนการดำเนินงานด้านความยั่งยืนของบริษัทจดทะเบียน และเป็นหนึ่งในข้อมูลประกอบการตัดสินใจลงทุนที่ได้รับการยอมรับในตลาดทุนไทย

          ย้อนกลับไปปี 2558 ตลาดหลักทรัพย์ฯ จัดทำรายชื่อหุ้นยั่งยืนในชื่อ Thailand Sustainability Investment (THSI) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้บริษัทใช้เป็นเครื่องมือในการพัฒนาผลการดำเนินงานด้านESG หรือใช้เป็น Benchmark เปรียบเทียบการดำเนินงานด้าน ESG เทียบกับบริษัทอื่นในอุตสาหกรรมเดียวกันได้ โดยรายชื่อหุ้นยั่งยืน THSI เป็นเพียงการประกาศรายชื่อของบริษัทที่ผ่านเกณฑ์เท่านั้น ต่อมาเพื่อให้ตอบโจทย์การใช้งานของนักลงทุน นักวิเคราะห์ รวมถึงผู้จัดการกองทุน จึงได้เปลี่ยนจากการประกาศเพียงแค่รายชื่อมาเป็นการประกาศ SET ESG Ratings ในรูปแบบของเรตติ้ง 4 ระดับ ได้แก่ AAA AA A และ BBB

          เพื่อเฟ้นหาบริษัทที่ดำเนินธุรกิจอย่างยั่งยืน คำนึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม สังคม และบริหารจัดการตามหลักบรรษัทภิบาลที่ดี กระบวนการคัดเลือก SET ESG Ratings จึงมีความเข้มข้นตลอดกระบวนการ บริษัทที่จะได้รับการประกาศเรตติ้งต้องผ่านเกณฑ์การคัดกรอง 3 เกณฑ์ ได้แก่ 1) เกณฑ์คัดกรองเบื้องต้น เพื่อคัดกรองบริษัทที่มีสิทธิ์เข้าร่วมประเมิน 2) เกณฑ์คะแนนจากแบบประเมิน ESG บริษัทต้องได้คะแนนไม่น้อยกว่า 50% ในแต่ละมิติ ESG และ 3) เกณฑ์คุณสมบัติ ซึ่งเป็นเกณฑ์ที่บริษัทต้องดำรงตลอดที่อยู่ในรายชื่อ SET ESG Ratings เช่น ไม่ถูกหน่วยงานทางการตัดสินความผิดด้าน E S หรือG ไม่ถูกขึ้นเครื่องหมาย CB, CS, CC, CF มีผล CGR ไม่น้อยกว่า 3 ดาว มีกำไรสุทธิอย่างน้อย 3 ใน 5 ปีย้อนหลัง เป็นต้น

          ทั้งนี้ บริษัทอาจถูกถอดออกจาก SET ESG Ratings ได้ หากระหว่างปีบริษัทไม่สามารถรักษามาตรฐานตามเกณฑ์คุณสมบัติได้ หรือหากมีข่าวที่เกี่ยวข้องกับประเด็น ESG บริษัทอาจถูกขึ้นหมายเหตุประกอบเรตติ้ง เพื่อให้นักลงทุนติดตามข่าว ESG ของบริษัทเพิ่มเติม

          พัฒนาการของการประเมินความยั่งยืนที่ผ่านมาจนกลายเป็น SET ESG Ratings ไม่เพียงกระตุ้นให้บริษัทจดทะเบียนหันมาให้ความสำคัญกับ ESG มากขึ้น แต่ช่วยผลักดันให้บริษัทพัฒนาจากการทำ CSR มาสู่การผนวกความยั่งยืนเข้าไปในกระบวนการทางธุรกิจอย่างเป็นระบบ ถือเป็นกลไกสำคัญในการสร้างตลาดทุนที่แข็งแกร่ง สะท้อนผ่านผลลัพธ์เชิงประจักษ์ในมิติต่าง ๆ ดังนี้

• บริษัทขนาดกลางและเล็ก ในหุ้นยั่งยืนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
  แม้การเข้าร่วมประเมิน SET ESG Ratings จะเป็นแบบภาคสมัครใจ (Voluntary) แต่ตัวเลขจำนวนบริษัทที่สมัครเข้าร่วมการประเมินและได้รับคัดเลือกให้อยู่ในหุ้นยั่งยืนเพิ่มขึ้นต่อเนื่องทุกปี ซึ่งหากย้อนดูสถิติในภาพรวมตั้งแต่ปี 2558-2568 มีบริษัทจดทะเบียนเข้าร่วมการประเมินความยั่งยืน จำนวน 465 บริษัท ในจำนวนนี้ มีบริษัทที่ผ่านเกณฑ์ ได้รับคัดเลือกเป็นหุ้นยั่งยืน จำนวน 314 บริษัท โดยมีพัฒนาการของบริษัทขนาดกลาง-เล็กที่เข้าร่วมประเมิน และผ่านเกณฑ์เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ บริษัทขนาดกลาง-เล็กที่เป็นหุ้นยั่งยืนมีสัดส่วนถึง 60% เมื่อเทียบกับจำนวนทั้งหมด แสดงถึงการให้ความสำคัญต่อการทำธุรกิจอย่างยั่งยืนของบริษัทขนาดกลาง-เล็ก และเป็นการตอกย้ำว่า ESG ไม่ได้เป็นเรื่องของบริษัทใหญ่เท่านั้น แต่ธุรกิจทุกไซส์ ทุกอุตสาหกรรม สามารถดำเนินการด้าน ESG ได้
  
  

  สำหรับในปี 2568 นี้ มีบริษัทที่ได้รับการคัดเลือกเป็นหุ้นยั่งยืน SET ESG Ratings ถึง 264 บริษัท โดยมีรายชื่อตามนี้ https://setsustainability.com/libraries/1258/item/set-esg-ratings
  

• คะแนนเฉลี่ยจากแบบประเมินสูงขึ้นในทุกมิติ ESG
  

  ปี 2568 นี้บริษัทมีผลคะแนนจากแบบประเมินสูงขึ้นในทุกมิติ แสดงให้เห็นถึงความพร้อมของบริษัทจดทะเบียนในการก้าวสู่การประเมินตามมาตรฐานสากล โดยเฉพาะมิติสิ่งแวดล้อมที่มีคะแนนเกิน 80 คะแนนเป็นครั้งแรก สะท้อนความมุ่งมั่นในการตั้งเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) และการกำหนดบทบาทของคณะกรรมการบริษัทและผู้บริหารให้ต้องกำกับดูแลความเสี่ยงและติดตามผลการดำเนินงานที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

• พัฒนาการด้านความยั่งยืนที่บริษัทดำเนินการได้ดีแต่สามารถพัฒนาเพิ่มได้ (Key Areas with Best Performance) ขอยกตัวอย่าง 3 เรื่องสำคัญ คือ

  1. การระบุประเด็นที่เป็นสาระสำคัญของธุรกิจ (Materiality) บริษัทส่วนใหญ่เปิดเผยกระบวนการระบุประเด็นที่เป็นสาระสำคัญของบริษัท รวมถึงมีการวางกลยุทธ์และกำหนดกรอบเวลาที่ชัดเจนในการพัฒนาผลิตภัณฑ์และบริการเพื่อตอบสนองต่อประเด็นสาระสำคัญของบริษัท อย่างไรก็ตาม บริษัทควรตระหนักว่าประเด็นเหล่านี้มีบริบทที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ควรต้องมีการทบทวนอยู่เสมอ และต้องเชื่อมโยงกับการดำเนินธุรกิจจริง มิใช่เพียงการทำตามแบบฟอร์มหรือเทมเพลต
  2. การเปิดเผยข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อม บริษัทส่วนใหญ่เปิดเผยโครงการหรือกิจกรรมเพื่อลดการใช้พลังงาน น้ำ ขยะและของเสียไม่อันตราย รวมถึงการจัดการก๊าซเรือนกระจกอย่างเป็นรูปธรรม บริษัทสามารถดำเนินการเพิ่มเติมโดยเชื่อมโยงผลลัพธ์การจัดการทรัพยากรที่ไปสู่ผลการดำเนินงานทางการเงิน (Financial Performance) ของบริษัทให้เห็นชัดเจน
  3. สุขภาวะและความปลอดภัย บริษัทมีการกำหนดเป้าหมายเชิงปริมาณและเปิดเผยข้อมูลสถิติจากการบาดเจ็บหรือเสียชีวิตจากการดำเนินงานได้ครบถ้วน มีการประเมินความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากการทำงานของพนักงานได้อย่างครอบคลุม แต่ควรขยายขอบเขตการประเมินความเสี่ยงให้ครอบคลุมถึงผู้รับเหมาที่ปฏิบัติงานในพื้นที่ของบริษัท และกำหนดมาตรการให้เข้มข้นสอดคล้องกับระดับความเสี่ยง

          นอกจากนี้ มีประเด็นความยั่งยืนที่บริษัทไทยยังต้องพัฒนาต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการบริหารจัดการความเสี่ยงในห่วงโซ่อุปทาน การระบุผลกระทบเชิงปริมาณของความเสี่ยงด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีต่อกลยุทธ์ธุรกิจ และต่อผลประกอบการทางการเงินของบริษัท ตลอดจนการพัฒนากระบวนการตรวจสอบสิทธิมนุษยชนอย่างรอบด้าน (HRDD) ให้สมบูรณ์

การต่อยอดของ SET ESG Ratings สู่ผลิตภัณฑ์การลงทุนที่ยั่งยืน

          ตลอดช่วงที่ผ่านมา หุ้นยั่งยืน SET ESG Ratings ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางและถูกนำไปใช้ในหลายมิติ ไม่เพียงแค่ใช้เป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจลงทุนเท่านั้น แต่ยังถูกนำมาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ทางการเงินและการลงทุนอย่างหลากหลาย เช่น

          ตลอด 11 ปีที่ผ่านมา SET ESG Ratings มีบทบาทสำคัญในการผลักดันให้บริษัทจดทะเบียนไทยยกระดับESG อย่างเป็นรูปธรรม ช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและสร้างความเชื่อมั่นให้นักลงทุน อีกทั้งยังสนับสนุนการเข้าถึงแหล่งเงินทุนในระยะยาวให้บริษัทจดทะเบียน นอกจากนี้ ยังเป็นข้อมูลสำคัญให้นักลงทุนและนักวิเคราะห์ใช้ประกอบการตัดสินใจลงทุน โดยไม่ใช่เพียงการดูผลประกอบการทางการเงินแต่เพียงอย่างเดียว แต่คำนึงถึงความยั่งยืนของธุรกิจในระยะยาวควบคู่กันไป

          นับว่า SET ESG Ratings ได้ช่วยวางรากฐานการดำเนินงานด้าน ESG ให้แก่บริษัทจดทะเบียนไทยให้พร้อมต่อยอดไปสู่การประเมินในระดับสากลอย่าง FTSE Russell ESG Scores ซึ่งจะเริ่มประกาศผลในเดือนธันวาคม ปี 2569 ได้อย่างมั่นคง

ข้อมูลอ้างอิง:

https://today.line.me/th/v3/article/RBXknzj
https://www.set.or.th/th/market/index/setesg/profile
https://setsustainability.com/ESG-ratings